Dworek Kajetana Koźmiana

Na zielonym pagórku chata moja stoi,
U stóp jej krynica, miękką trawę poi;

Czysta rzeka przez groblę śluzą się przeciska,
I wąskim nurtem, wąskie odwilża pastwiska.

Kajetan Koźmian „Ziemiaństwo Polskie”

204px-Kajetan_Koźmian


Dworek wybudowano w 1637 roku, właścicielami Piotrowic byli wówczas Gorajscy. Był to drewniany, jednokondygnacyjny budynek, który spłonął w 1688 roku. Odbudowany został około roku 1727. W 1780 roku majątek Piotrowice wraz z sąsiednią wsią Bystrzycą kupił od Franciszka Mącińskiego Andrzej Alojzy Koźmian herbu Nałęcz po ślubie z bogatą panną Anną Kiełczewską. Najbardziej znanym właścicielem dworku w Piotrowicach był wódz polskich klasyków Kajetan Koźmian. Poeta spędził tu lata dziecięce. Wracał do Piotrowic także z Warszawy, gdzie pełnił ministerialne urzędy. Po upadku powstania listopadowego osiadł na stałe w Piotrowicach. Jest on autorem wspaniałych pamiętników z końca XVIII i połowy XIX wieku, stanowiących bogaty opis życia codziennego szlachty zamieszkującej okolice Lublina oraz wielu dramatów np.: ”Stefan Czarnecki’, poematów – „Ziemiaństwo” i wielu wierszy okolicznościowych. Zmarł w Piotrowicach w 1856 roku i pochowany został w pobliskiej Bychawce. W Piotrowicach żył i pracował również syn Kajetana – Andrzej Edward Koźmian, pamiętnikarz, zbieracz cennych książek. Tu wychowywał się wnuk sławnego klasyka – Stanisław Koźmian – absolwent Uniwersytetu Warszawskiego, redaktor, polityk, biograf, autor „Zapisków Piotrowickich”,reżyser, dyrektor teatru w Krakowie w II połowie XIX w, założył w Piotrowicach szkołę wiejską. W 1836 r. urodził się tutaj wnuk Kajetana Koźmiana, Stanisław, publicysta krakowski i krytyk teatralny. Siedzibę mistrza klasycyzmu odwiedzały znakomite osobistości jak generał Wincenty hrabia Krasiński (ojciec Zygmunta), generał i poeta Franciszek Morawski, Książe Adam Jerzy Czartoryski, poeta Cyprian Kamil Norwid.

Dwór piotrowicki jest typowym dworem wiejskim, parterowy z niewielkim poddaszem i bocznym skrzydłem zwróconym na wschód. W okresie późniejszym dobudowano do niego niewielki ganek od północnej strony. Wokół dworku znajduje się park krajobrazowy, który powstał prawdopodobnie w II połowie XIX wieku przez wykorzystanie naturalnego zespołu leśnego. W drzewostanie występują liczne drzewa, które zasługują na ochronę pomnikową: buk pospolity, wiąz polny, jesion wyniosły, modrzew europejski. W parku, obok stawu stoi stary młyn wodny , od 1929 r. turbinowy, dworski, budowany przy częściowym wykorzystaniu materiału rozbiórkowego ze starego wiatraka, dziś już nieczynny.

Ostatnim właścicielem majątku i dworku był hrabia Łoś. Po wojnie dwór w Piotrowicach służył najpierw jako siedziba Uniwersytetu Ludowego, później w roku 1955 wraz z zabudowaniami dworskimi został przejęty przez Państwowy Ośrodek Maszynowy. Obecnie dworek jest własnością władz samorządowych gminy i stanowi uzupełnienie kompleksu Centrum Kultury i Promocji Gminy Strzyżewice z siedzibą w Piotrowicach. W roku 2001 od strony zachodniej wmurowano tablicę pamiątkową poświęconą Kajetanowi Koźmianowi.

Z zabudowań dworskich do dnia dzisiejszego zachowały się:

  • kuchnia dworska – wybudowana prawdopodobnie przez Witolda Łosia. W latach 1915-1916 zniszczona wskutek działań wojennych, następnie odbudowana, służyła jako kuchnia dworska oraz mieszkanie dla kucharki i praczki. Po wojnie mieściła się w niej izba porodowa. Po przejęciu przez POM, adaptowano ją na mieszkania dla pracowników. Bryła budynku poza późniejszą przybudówką zachowana jest w pierwotnym stanie.
  • oficyna dworska – wybudowana w 1912 roku przez Witolda Łosia. Przez pewien czas zamieszkiwał w niej syn hrabiego oraz zarządca majątku. W latach 1914-1916 uszkodzona została wskutek działań wojennych, później wyremontowano ją oraz przekazano jako budynek mieszkalny dla zarządcy i pracowników majątku. Po 1955 roku budynek został przejęty przez POM, w tym czasie nastąpiła częściowa przebudowa wnętrza budynku, które podzielono na 5 oddzielnych mieszkań. W ścianach szczytowych zrobiono dodatkowe wejścia przed którymi postawiono przybudówki. Bryła budynku zachowana została w pierwotnym stanie.
  • spichlerz wybudowany został prawdopodobnie w drugiej połowie XIX wieku, przez właścicieli dóbr – Tarnowskich. Spalony jak większość zabudowań dworskich podczas działań wojennych w latach 1914-1916. Odbudowany tuż po I wojnie Światowej. W latach 50 – tych XX wieku po powstaniu POM, zamieniono go na magazyn gospodarczy. Wewnątrz budynku dokonano niewielkich zmian, tworząc mniejsze pomieszczenia. W miejsce okien od strony północnej i blendy okiennej od strony zachodniej wybito otwory drzwiowe. Bryła budynku zachowana została pierwotnie. W chwili obecnej stanowi prywatną własność.
Dworek Kajetana Koźmiana

Dworek Kajetana Koźmiana